Soğuk Suda Kanoya Binmenin Riskleri

Yakın zamanda Northern Wilds için kaleme aldığım makalede Superior Gölü’nün sıcaklığı neredeyse hiçbir zaman 10°C’nin (50° F) üzerine çıkmayan soğuk sularında kanoya binerken nasıl giyinilmesi gerektiğine değinmiştim. Bu makale için Amerikan Kano Birliği kıyı kanoculuğu seviye 5 açık deniz kano eğitmeni Sam Crowley ile bir görüşme yapmıştım.Sam aynı zamanda Marquett-Michigan’da bulunan Sea Kayak Specialist adlı eğitim merkezinin de sahibi ve bugüne kadar ders aldığım en iyi eğtimenlerden biri. Sam, hem Superior Gölü’nün soğuk sularında hem de okyanusta oldukça fazla kürek çekme tecrübesine sahip. 2007 yılında İrlanda’nın çevresini tek başına dolaştı. Bana 600 kelimelik bir makalede aktaramayacağım kadar bilgi verdiği için ayrı bir yazıda soru-cevap şeklinde sizlerle paylaşmak istedim.

Bryan : Soğuk suda kürek çekmenin başlıca tehlikeleri nelerdir?

Sam    : Hipotermi, yani vücut ısısının tehlikeli seviyeye kadar düşmesi. Soğuk su ile temas hipotermiye hızla girilmesini tetikleyebilir. Hazırlıksız kişiler için en büyük tehlike budur.

Hazırlıklı kişiler için ise en büyük tehlike yavaş başlayan hipotermidir. Bunun için suyla temas etmenize gerek yoktur. Sadece üşümek bile ellerinizin uyuşması için yeterli olabilir. Yeteri kadar uyuştuklarında işlevsiz kalırlar. Ellerinizi kullanamadığınızda ise ne kendinizi ne de arkadaşınızı kurtarabilirsiniz. Böylesi bir durumda çevrenizde size yardım edebilecek birilerinin olması gerekecektir.

Yavaş başlayan hipotermi aynı zamanda düşünmenizi etkileyecek ve hata yapmanıza neden olacaktır. Bu durumu kolaylıkla fark edebileceğinizi düşünseniz de fark edemeyeceksinizdir.

Bryan : Peki bu riskleri azaltmanın yolu nedir?

Sam    : Uygun kıyafetler giymek.. yani sentetik ya da yün giymek. Ayrıca ıslak elbise (wet-suit), ıslak elbise & kuru üst (drytop) ya da bir kuru elbise (drysuit). Suyun sıcaklığına bağlı olarak giydiklerim de değişir. Superior Gölü’nde yazın kanoya binerken her daim ıslak elbise (wet-suit) tercih ederim. Bahardan sonbahar ortasına sonuna hatta kışa kadar ise kuru elbise (dry-suit) ya da ıslak elbise (wet-suit) & kuru üst (drytop) kombinasyonunu tercih ederim.

İstatistiklere göre, ıslak elbise (wet-suit) giymeniz Superior Gölü’nde 1 saat süre ile vücut fonksiyonlarınızı sürdürmenizi sağlar. Islak elbise giyilmemesi halinde ise 10 ila 20 dakika içerisinde bilinç kaybı yaşayabilirsiniz. Elleriniz ise çok daha kısa sürede işlevsiz kalacaktır.

Yanımda sürekli neopren eldiven (tek parmaklı [mittens] ya da tam el [pogies]) bulundururum. 2-4°C’ye (35-40° F) kadar tam el (pogies) eldivenleri, daha soğuk havalarda ise tek parmaklı olanları (mittens) tercih ediyorum.

Ayrıca yanımda ekstra şapka, bir termos, atıştırmalık yiyecekler, su geçirmez bir ceket/yağmurluk (can yeleğinin üzerine giyilmek üzere) bulunduruyorum.

Bunlara ek olarak, hem kendim için hem de başka birine vermek için ekstradan kuru kıyafet de bulunduruyorum. Giyip çıkardığım kıyafetleri ya da başkasına vereceğim bir kat giysiyi ana bagajda su geçirmez çantalarda (drybag) muhafaza ediyorum.

Kurtarma pratiği yapmış olmayı mutlaka ama mutlaka herkese tavsiye ediyorum. Sıcak bir yaz gününde tüm hatalara rağmen yine de başarılı bir kurtarma gerçekleştirebilirsiniz. Soğuk bir yaz gününde ya da baharda veya kışın herhangi bir günde yapılacak bir hata ise ölümcül olabilir. Kurtarma pratiğine sahip olmak, suya düşmüş birini kanosuna hızlıca döndürmenize yardımcı olacaktır ki o kişi için yapılabilecek en iyi hareket budur.

Ekipmanlarınızın ne kadar iyi çalıştığını bilmek de son derece önemlidir; bu nedenle suya atlayın ve onları deneyin! Bir arkadaşınızla birlikte çalışın ve bir kurtarma operasyonunun nasıl etkilendiğini gözlemleyin. Acil bir durumda müdahalade bulunurken eksiklerinizi fark etmektense, öncesinde, pratik yaparken fark etmek çok daha iyidir.

Bundan yıllar önce, Detroit bölgesinde, birkaç kanocu yeni yılı kutlamak için suya indiler. İçlerinden biri alabora oldu. Kurtarıcı, suya düşen kişiyi kanoya geri bindirmek yerine kanoya asılmasını sağlayarak kıyıya çekti. Kıyıya varmaları tam 40 dakika sürdü. Suya düşen kişi kuru elbise giymiş olmasına rağmen, kıyıya vardığında hipotermiye yakalanmak üzereydi; neyse ki o esnada ambulans olay yerine geldi ve kişiye müdahalade bulunuldu. Neden böyle bir kurtarma yöntemi tercih edilmişti? Kuru elbise olsa dahi kurtarma yapılamaz mıydı? Böyle bir durumda nasıl kurtarma uygulanacağını bilmiyorsanız, suya inmeyin!!

İnsan her zaman içinde bulunduğu durumu değerlendirmelidir. Yakın zamanda 2-2,5 metre yükseliğinde harika dalgalar oldu. Ben ise suya inmemeyi tercih ettim. Neden mi? Çünkü sıcaklık 0 °C’nin altındaydı ve rüzgar saatte 50 km hızla esiyordu. Yılın bu mevsimini ve suda geçirdiğim süreyi dikkate aldığımda, yeteneklerimin bu dalgalar ve rüzgar için yeterli olmadığına karar verdim. Sıcaklığı da hesaba kattığımda benim için oldukça yüksek bir risk söz konusuydu. Oysa geçen sonbaharda benzer koşullarla karşılaştığımızda durum çok daha farklıydı; hava sıkcalığı düşük olmasına ragmen uzun bir sezon boyunca kürek çekmiştim ve hazırlıklıydım.

Herkesin kürek çekebileceği koşullar sezon boyunca değişkenlik gösterir. Risklerin ne zaman artacağını bilmek yerinde bir muhakeme olacaktır. Muhakeme ise tecübeden gelir; tecrübe ise hatalı muhakemeden…

Superior Gölü’nde birkaç günlük bir sonbahar gezisinde, yağmur altında kaldığım ve elbiselerim tümüyle ıslandığı için oldukça üşümüştüm. Kürek çekmek öğlene dek beni sıcak tuttu. Öğle yemeği ve molalar için ara verdiğimde, ıslaklık ve rüzgar nedeniyle üşümekten titremeye başladım. Eğer bir de alabora olsaydım bu benim için bir felaket olabilirdi. Peki bundan ne öğrendim? Artık yanımda ipek gibi çok daha hafif giysiler bulunduruyorum. O günden beri, benzeri durumlarda üzerime bir ya da iki kat (hatta altıma da bir kat) giyiyorum ve bu beni oldukça sıcak tutuyor.

Bryan : Soğuk şokuna yakalanma ihtimalini nasıl azaltıyorsun peki?

Sam    : İçinde olduğum hiçbir kurtarma operasyonunda soğuk şoku yaşandığına tanık olmadım. Doğru giyinmek, soğuk şoku olarak tanımlanan istemdışı hızlı nefes alıp verme halini önlemekte oldukça etkilidir. Birkaç kişi hızlı nefes alıp vermeye (hiperventilasyon) başladı ancak onları sudan çıkarılma ya da düzenli nefes alıp vermeye odaklamak bu sorunu ortadan kaldırdı.

Bir keresinde, donma noktasına yakın suyun ıslak elbiseme (wet-suit) girip göğsüme temas etmesiyle hiperventilasyon yaşamıştım. Bu olaydan sonra üst kısmı kuru olan (dry-top) bir ıslak elbise kullanmaya başladım.

Bryan : Canyeleği ne kadar önemli?

Sam    : Oldukça! Yaşanan farklı olaylar can yeleğinin önemini bize anlatıyor. 1930’ların ortasında iki kano alabora olmuş. Bu kanolarda 18-20 yaşlarında 4 kişi bulunuyormuş ve hiçbirinin can yeleği yokmuş. İçlerinden ikisi kıyıya yüzerek hayatlarını kurtarabilmiş; diğer ikisi ise boğulmuş. Bu olay kıyıya yaklaşık 15 metre mesafede yaşanmış.

Superior Gölü’nde bir kanocu buz kütlesine çarparak alabora olmuş. Suya düştüğünü ve suyun soğuk olduğunu hatırlıyormuş sadece. Üzerinde soğuk suya uygun kıyafetler bulunmuyormuş ama can yeleği giyiyormuş. Gözlerini açtığında kendini hastanede bulmuş. Çevredekilerden biri onu sahilde bilinçsiz ve hipotermiye girmiş bir halde yatarken bulmuş ve ambulansı aramış olmalı.

Can yeleği bir otomobildeki emniyet kemeri ya da hava yastığı gibidir. Kimse bir kaza geçirmeyi beklemez ama olası bir kazada yaralanmaları asgariye indiren bunlardır.

Bryan : Superior Gölü’nde kürek çekecek kişilerin bilmesi gereken başka neler var? Soğuk su söz konusu olduğunda kürek çekmeye yeni başlayanların yaptığı genel hatalar nelerdir?

Sam    : Böyle bir riskten haberdar olmamaları. İnsanların bilmeden aldıkları riskler benim bilerek alacaklarımdan çok daha yüksek. Bilerek alınan risklerden kastım, tehliklerin farkında olmak demek. Risk yönetimi ise risklerden kaçınmak, onları en aza indirmek veya onları yönetmek olarak tanımlanır. Bu durumda “riskten kaçınmak”, soğuk suya girmemek ya da sıcak sularda kürek çekmektir. “Riski en aza indirmek” bir B planına sahip olmak ya da işler ters gittiğinde uygulayabilecek bir alternatif plana sahip olmaktır; örneğin ıslak elbise (wet-suit) giymek ya da nasıl kurtarma yapılacağını bilmek bunlara birer örnek olabilir. “Riski yönetmek” dendiğinde ise hipotermi halinde ne yapılması gerektiğini bilmeyi, yedek kıyafetler, enerji verecek yiyecekler bulundurmayı düşünebiliriz.

Soğuk suyun risklerine hazırlıklı olmayan kişiler çok büyük bir kumar oynamaktadırlar.

Bryan : Bana öyle geliyor ki insanlar soğuk suda kürek çekmenin tehlikesini hafife alıyorlar, söz konusu tehlikeyi insanlara güvenli bir şekilde göstermek için önerebileceğin bir yöntem var mı?

Sam    : Yazın Superior Gölü’nden bir kova su alıp içinde birkaç adet bozuk para atın. Bir arkadaşınızdan 15 dakika süreyle ellerini bu kovaya sokmasını isteyin. 15 dakikanın sonunda elleri soğuktan öylesine etkilenecek ki kovadaki bozuk paraları tutamadıklarını göreceksiniz.

Not: Yukarıda okumuş olduğunuz yazı, Bryan Hansel’in “The Risks of Cold Water Kayaking and Canoeing” isimli makalesinden, yazarın izni alınarak, Göksel Doğuş Ocak tarafından çevrilmiştir.

Göksel Doğuş Ocak

Göksel Doğuş Ocak

Kano akademiye çeviriler konusunda destek veren Göksel, bisiklet pedallı ahşap kanosunu kendi yapan, mağracılık ve bisiklet ile ilgilenen çok yönlü bir arkadaşımız..

Leave a Response